DPS

„Może jeż łże jeżom” czyli palindromy – wywiad z prof. Tadeuszem Morawskim, największym polskim twórcą palindromów.

Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page
 

 

Palindrom – słowo mało znane, ale tworzenie ich jest umysłowym wyzwaniem nieporównywalnym z rozwiązywaniem krzyżówek czy sudoku. Specjalnie dla czytelników portalu www.dobrapolskaszkola.com wywiad z prof. Tadeuszem Morawskim, największym polskim twórcą palindromów.

 

Panie Tadeuszu, co to są palindromy?
Prof. Tadeusz Morawski: Palindrom jest to wyraz, liczba, zdanie a nawet wiersz, który ma to samo znaczenie niezależnie od tego, czy czytamy go od przodu czy od tyłu.Tworzenie palindromów jest bardzo trudne. Wspólną cechą palindromistów jest to, że długo zbierają materiały, by wydać książkę.
Współcześnie palindromy pełnią funkcję zabawy słownej i umysłowej rozrywki:

o, o, zwada w ZOO
jeż leje lwa – paw leje lżej
kurka gęga, gęga kruk
a kwakała mała kawka

Palindromy literackie mają symetryczny układ liter. Występują na przykład w kodach genetycznych i mogą chronić materiał genetyczny przed niepożądanymi mutacjami. Palindromy liczbowe mają ciekawe właściwości –np. jeśli liczba cyfr w palindromie jest parzysta, to liczba ta dzieli się przez 11 bez reszty. Proszę sprawdzić kalkulatorem.

Skąd się wzięły palindromy? Podobno ich początek sięga czasów starożytnych?
TM: Anglicy twierdzą, że pierwsze słowa wypowiedziane przez człowieka były palindromem. Adam przywitał Ewę w Raju, mówiąc:
Madam, I’m Adam
Palindromy pochodzą ze starożytnej Grecji, pisał je ok. 2300 lat temu poeta Sotades z Maronei. Pisane na kamiennych tablicach palindromy Grecy wywieźli do Italii, znaleziono je w wykopaliskach koło Wezuwiusza (Pompeje, Herkulanum). Starożytni Rzymianie w swych podbojach zawieźli je nawet do obecnej Anglii. Nazwa „palindrom” pochodzi z języka greckiego. Palin – to wracać, a dromos – droga.

Za prekursora polskich palindromów można uznać Jana Kochanowskiego. Napisał on wiersz „Raki”. Każda linijka tego wiersza może być czytana wspak całymi wyrazami i dostaje się inny, ale rymujący się, dowcipny tekst. Najbardziej popularny jest utwór pochodzący z XIX w. (autor nieznany):

Kobyła ma mały bok

Jeszcze przed wojną pisał i gromadził palindromy Julian Tuwim (Pegaz dęba), w drugiej połowie XX poeta Stanisław Barańczak (Pegaz zdębiał), malarz i architekt Edmund John (Palindromy pana Johna) oraz elektryk Józef Godzic (Echozdania czyli palindromy). Proszę zwrócić uwagę, jak rożne były zawody i wykształcenie palindromistów.

Wiem, że palindromy istnieją w również w innych językach.
TM: Palindromy są w każdym języku, nawet po Chińsku, gdzie zamiast symetrii liter wymaga się symetrycznego układu rysunków oznaczających całe wyrazy. Najwięcej jest palindromów angielskich:

Go hang a salami. I`m a lasagna hog
Do Gees see God?
A man a plan a Canal Panama

Czy mógłby Pan przytoczyć kilka najbardziej popularnych swoich palindromów?

TM:Co mi dał duch – cud, ład i moc

Rabina to tani bar
Matoł daje jadło tam
A na jadło gołda Jana (gołda to dawna polska wódka)
A narodu tu do rana

Asa loguj,
utul Asa –
a salutuj
u golasa

Jak pan sądzi, w jaki sposób polonijni nauczyciele mogą wykorzystać palindromy podczas swoich lekcji?
TM: Myślę, że ważne jest zaciekawić dzieci czymś nowym. Wskazywać, że Kochanowski to nie tylko autor trenów i fraszek – ale też „Raków”, i że Tuwim, oprócz „Lokomotywy” i innych wspaniałych utworów – pisał też palindromy, takie jak:

Popija rum as, samuraj i pop

Stosując palindromy na lekcjach z dziećmi, można też zwrócić ich uwagę na piękno naszego języka, które ujawnia się nie tylko w wielkiej literaturze, ale także w różnych zabawach słowami, np. takimi, jakie w mojej ostatniej książce dla młodzieży A kilku tu klika.

Wydał Pan wiele książek. Gdzie można je zakupić?
TM: Napisałem wiele książek z palindromami. Ich tytuły są też palindromami: Gór ech chce róg, 2005, Zagwiżdż i w gaz, 2006, Zaradny dynda raz, 2007, Kobyła ma mały bok,2008, Żartem dano nadmetraż, 2008, Raz czart – raz czar, 2009, Aga naga, 2009, A kilku tu klika, 2010. Ponadto w książce Może jeż łże jeżom, 2007, jest wiele wierszy różnych autorów zawierających moje palindromy, a dwie następne moje książki są w druku.

Zainteresowanym odsyłam na moją stronę www.palindromy.pl gdzie znajdują się wszystkie informacje, gdzie można je dostać. I uwaga – polonijni nauczyciele, którzy chcieliby zaprezentować palindromy czy inne zabawy słowami swym uczniom, lub zorganizować jakiś konkurs w tym temacie, mogą otrzymać ode mnie bezpłatnie książki pocztą. Podobnie osoby, które przyślą mailem swe palindromy lub wierszyki z palindromami. Proszę o kontakt mailowy, który jest na mojej stronie. Zapraszam również wszystkich tych, którzy wybierają się do Polski do odwiedzenia Muzeum Palindromów, które założyłem w Nowej Wsi koło Serocka. Każdy zwiedzający dostanie książkę na pamiątkę!

Bardzo dziękuję za rozmowę!

Rozmawiała: Marta Kustek

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *