DPS

“Uczniu, nauczycielu – teatr nie gryzie!”

Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page
Magdalena Szpak

Magdalena Szpak

Rozmowa z Magdaleną Szpak, prezeską Stowarzyszenia Pedagogów Teatru.


Przychodzi pedagog teatru do szkoły i…

… i walczy. Z systemem szkolnym, w którym niewiele jest miejsca na działania teatralne. 
Z przeładowanymi programami nauczania. Trudnościami organizacyjnymi związanymi z wizytą w teatrze. Priorytetami szkolnymi, które są związane z przygotowaniem uczniów do jak najlepszego zaliczenia testów na kolejnych etapach ich edukacji. Czasem z bogatą ofertą zajęć pozalekcyjnych. Z przywiązaniem młodych ludzi do innego typu mediów, pozbawionych obecności żywego człowieka. Z nieufnością rodziców, którzy wolą inwestować w rozwój swoich dzieci, zapewniając im dostęp do nauki języków oraz korepetycje z wiodących przedmiotów.

To wszystko powoduje, że pedagog teatru już na starcie ma trudne zadanie. Musi przekonać uczniów, rodziców, dyrekcję i nauczycieli, że warto dać mu przestrzeń i czas do działania, że jego propozycje mogą być ciekawe dla młodych ludzi, rozwijają ich kompetencje, które są niezbędne do funkcjonowania w dorosłym życiu i że aktywna edukacja przynosi znacznie lepsze i trwalsze efekty niż bierne przyswajanie wiedzy. Krótko mówiąc: że taka inwestycja się po prostu wszystkim opłaca, mimo że efekty nie są widoczne z dnia na dzień. Edukacja teatralna jest ważnym i narzędziem aktywizacji i rozwoju dzieci i młodzieży.

W Polsce jest to wciąż narzędzie zbyt rzadko wykorzystywane i często poprzestające na kształceniu zdolnej młodzieży na przyszłych aktorów czy artystów scenicznych. Zapomina się, że metody pedagogiczno-teatralne służą wszystkim młodym ludziom, odkrywając w nich niezwykły potencjał, przełamując w nich bariery nieśmiałości, ucząc działania w grupie. Na etapie kształtowania świadomości i tożsamości te działania mogą przynieść niezastąpione korzyści młodym ludziom, którzy podczas zajęć teatralnych dowiadują się wiele o sobie, przełamują swoje słabości, sprawdzają się w różnych rolach w bezpiecznych warunkach. To doświadczenie, które zabieramy ze sobą w dorosłe życie.

Edukacja teatralna to dialog między teatrem a widownią. Skąd pomysł, żeby teatr w taki właśnie sposób komunikował się ze swoją widownią? Chodzi o edukowanie przez teatr czy też edukowanie o teatrze?

Współczesny teatr często posługuje się swoistym językiem, kodem czasami trudnym do odczytania przez nieprzygotowanego widza. Używając języka teatralnego, przybliżamy młodym ludziom rzeczywistość na scenie. To jak z językiem obcym – staje się bliższy i bardziej zrozumiały dopiero wtedy, gdy samodzielnie formułujemy
w nim zdania.

Edukacja teatralna może przybierać różne formy. Z jednej strony warsztaty teatralne mogą wprowadzać
w rozmaite zagadnienia – można sobie wyobrazić takie zajęcia na każdy właściwie temat. Podczas takiego działania uczestnicy zdobywają wiedzę, jednocześnie rozwijając swoje kompetencje w zakresie autoprezentacji, dialogu z rówieśnikami czy współpracy – z tego punktu widzenia takie działanie nazwalibyśmy „edukowaniem poprzez teatr”. Ale jeśli zajęcia dotyczą konkretnego aspektu sztuki teatru lub są poświęcone konkretnemu przedstawieniu teatralnemu (np. tzw. „warsztaty do spektaklu” ) – wtedy mamy do czynienia z edukowaniem
o teatrze. Te dwie formy mogą się wzajemnie uzupełniać.

Czy edukacja teatralna wypełnia lukę, która wynika z braku tego rodzaju zajęć w szkole? Czy można
w takim razie – stosując terminologię szkolną – nazwać warsztaty prowadzone przez Państwa lekcją teatralną, a pedagoga teatru panem/panią od teatru?

Edukacja teatralna jest obecna w szkole w niewystarczający sposób. Elementy dramy podczas lekcji języka polskiego, przygotowywanie okolicznościowych przedstawień lub ewentualne zajęcia kółka teatralnego po lekcjach nie wykorzystują potencjału, jaki tkwi w działaniach teatralnych z dziećmi i młodzieżą. Edukacja teatralna pozwala młodym ludziom na przełamywanie barier tkwiących w ich głowach, na walkę z nieśmiałością, uruchamia kreatywność i daje możliwość pracy w zespole, co jest ogromną wartością w systemie edukacji nastawionym na indywidualizm i konkurencję. Nie chciałabym jednak nazywać warsztatów teatralnych „lekcją teatralną”, ponieważ taka lekcja o teatrze kojarzy się raczej z wykładem „ex cathedra”, nauką o historii teatru.

Natomiast największą wartością warsztatów wykorzystujących metody pedagogiczno-teatralne jest ich charakter praktyczny, działanie zamiast opowiadania, doświadczanie zamiast przyswajania teoretycznej wiedzy. Pedagog teatru czy też „pan/pani od teatru” podczas warsztatów teatralnych skłaniają uczniów do „praktycznej refleksji”, wprowadzając młodzież w wybrany temat lub zagadnienie poprzez aktywne działanie teatralne. Pedagog teatru ma towarzyszyć młodym ludziom w odkrywaniu wiedzy o sobie i świecie, a nie przekazywać tę wiedzę.

Jakie formy edukacji teatralnej cieszą się największą popularnością wśród uczestników organizowanych przez Państwa projektów?

Mamy ogromne zapotrzebowanie na warsztaty dla nauczycieli, którzy chcieliby rozwijać swoje kompetencje teatralne, zarówno w budowaniu autorskich scenariuszy do spektakli, jak i w zdobywaniu nowych narzędzi do pracy z młodzieżą. Obecnie w 10 teatrach w Polsce realizujemy projekt „Teatralne Spięcie”, którzy polega na budowaniu współpracy między teatrem a szkołą. W ramach tego projektu nauczyciele uczestniczą w module warsztatowym, który ma im pozwolić na samodzielne napisanie scenariusza warsztatu do spektaklu
i przeprowadzenie takiego warsztatu.

Co daje współpraca teatru ze szkołą szkole, uczniom i nauczycielom? 

Współpraca szkoły i teatru nie jest łatwa, bo polega na połączeniu ze sobą energii dwóch na co dzień odległych od siebie instytucji. W Polsce mimo coraz szerszych działań na rzecz edukacji kulturalnej akurat te środowiska, niestety, wciąż niewiele mają ze sobą wspólnego. Jeśli już dochodzi do ich spotkania (bo przecież w szkołach organizuje się tzw. „wyjścia do teatru”), to często odbywa się to w schematyczny, pozbawiony pożądanych efektów sposób. Bliska współpraca daje możliwość przełamania takiego schematu. Dzięki długofalowej współpracy uczniowie dostają bogatą ofertę – uczestnictwo w próbach, oglądanie spektaklu, warsztaty – mają szansę na doświadczenie i przeżycie, na rozwój wyobraźni, na wzmocnienie poczucia własnej wartości.

Nauczyciele, współpracując z teatrem, mając szansę na przełamanie rutyny w szkole. Mogą korzystać z ofert warsztatowych, które im samym dają narzędzia do pracy teatralnej z młodzieżą. Często nauczyciele, czując potrzebę „ukulturalniania” swoich podopiecznych, wybierają z repertuarów bezpieczne, odtwórcze inscenizacje lektur szkolnych, omijając szerokim łukiem sceny eksperymentalne, poruszające niewygodne tematy. Nie wiedzą, jak o nich rozmawiać z uczniami, boją się też, że nie zrozumieją języka teatru współczesnego i będą postrzegani przez uczniów jako niekompetentni. Współpraca z teatrem daje możliwość wzmocnienia ich kompetencji w tym obszarze, przełamanie lęku, że „nie zrozumiem”. Pokazuje inne przestrzenie do pracy teatralnej niż praca tylko i wyłącznie na tekście.

A co tego rodzaju współpraca daje teatrowi? Większą liczbę odbiorców? A może stałe grono odbiorców,
za to bardziej świadomych? 

Uczniowie generalnie kojarzą teatr z nudnym miejscem, do którego trzeba odświętnie się ubrać i w którym ze sceny dziwnym językiem są do nich wygłaszane niezrozumiałe, dlatego też nieciekawe komunikaty. Dzięki ścisłej współpracy zaczynają odkrywać to miejsce jako przestrzeń, w której też mogą znaleźć coś dla siebie. Teatr zyskuje widzów, a co ważniejsze – widzów, którzy chcą z nim dyskutować, dla których jest ważnym punktem odniesienia, którzy rozumieją język sceniczny. Teatr kształci w ten sposób swoją przyszłą, świadomą widownię.

Jak w dobie Internetu przekonać młodego człowieka, że teatr to nie nuda, że teatr nie gryzie, ale – mówiąc językiem młodzieżowym – teatr jest cool?

Teatr to żywa obecność drugiego człowieka i tej obecności nie da się zastąpić w żaden sposób. Trudno jednak używać takiego argumentu w pracy z młodzieżą, która większość czasu spędza w przestrzeni wirtualnej. Żeby zachęcić młodych ludzi do otwarcia się na teatr, trzeba wyjść do nich z propozycją, która może ich obchodzić. Pedagogika teatru ma budować platformę spotkania dla artystów i młodych ludzi. Pedagog teatru, pracując nad warsztatami do spektaklu, szuka wątków i problemów, które mogą być bliskie młodzieży. Praca polega głównie na czerpaniu z ich skojarzeń, pomysłów. Nagle okazuje się, że aktorzy mówią ze sceny o tym, co dotyka też młodych ludzi, że to jest też ich problem.

Dobrym pomysłem jest wprowadzanie elementów proponowanych przez młodzież – np. muzyki czy praca na materiale, który jest im bliski. Dlatego pedagog teatru musi być ciągle na bieżąco z kolejnymi falami młodzieży – wiedzieć, co ich interesuje. Nie zamykać się na to, ale pozwolić, by też młodzi ludzie wprowadzili go w swój świat. Wtedy jest szansa na spotkanie teatralne, które może być wyjątkowym przeżyciem dla obu stron.

Jak zachęcić uczniów, ale i nauczycieli do brania udziału w tego rodzaju projektach? 

Zachęcenie uczniów do udziału w zajęciach teatralnych nie jest łatwym zadaniem w dobie kurczącego się czasu i zalewającej młodych ludzi fali propozycji. Z naszego doświadczenia wynika, że aby wciągnąć młodych ludzi do działania, warto zacząć od akcji, działania które w jakiś sposób dotyka ich rzeczywistości. Przydatne są tutaj metody performerskie, z pogranicza happeningu, które pozwalają na to, żeby wedrzeć się w ich rzeczywistość, zaciekawić, zaintrygować. Nauczycieli zachęcamy, przekonując ich, że te wszystkie ćwiczenia i metody mają charakter użytkowy – są do wykorzystania w klasie przy rozmaitych okazjach i mogą im pomóc w pracy.

Zwracamy też uwagę na to, że takie działania mogą być twórcze również dla nich, że w ten sposób mogą oni przełamać rutynę codziennej pracy. Pedagogika teatru daje też narzędzia do rozmowy o współczesnym teatrze, pozwala na przełamanie lęku przed spotkaniem ze sztuką, której nie rozumiem. Daje możliwość spotkania, które ma ogromny potencjał. To od nas – pedagogów teatru i nauczycieli – zależy, czy go uruchomimy i w jaki sposób go wykorzystamy.

Rozmawiała: Karina Bonowicz

* Magdalena Szpak – absolwentka Wydziału Wiedzy o Teatrze warszawskiej Akademii Teatralnej oraz Podyplomowego Studium Menedżerów Kultury Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Specjalistka ds. edukacji w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego. Prezeska Stowarzyszenia Pedagogów Teatru,
w którym zajmuje się koordynacją projektów i prowadzeniem warsztatów. Koordynatorka projektu „Teatralne Spięcie” (budowanie współpracy między teatrami a lokalnymi szkołami), ogólnopolskiego projektu „Teatr. CTRL+V” (warsztaty dla nauczycieli i licealistów) oraz „Ja jestem ja” (spektakl z osobami niepełnosprawnymi
i warsztaty dla przedszkolaków oraz pedagogów przedszkolnych). Od 2008 r. w Instytucie Teatralnym koordynuje działania przeznaczone dla widowni teatralnej w każdym wieku – od niemowląt do seniorów, m.in. program „Lato w Teatrze” (warsztaty teatralne dla dzieci i młodzieży w okresie wakacyjnym), projekt „TISZ” (Teatr i Szkoła – współpraca wybranych teatrów i szkół), „Teatralny Plac Zabaw Jana Dormana”(cykl działań promujący ideę pedagogiczno-teatralną wybitnego twórcy teatru dziecięcego), polsko-niemiecki projekt „Idealne miasto” (spektakl z młodzieżą z Warszawy i z Berlina), zabawy dla dzieci i rodziców „Teatranki”. Prowadzi warsztaty teatralne dla dzieci, młodzieży i nauczycieli.

LOGO SPT*Stowarzyszenie Pedagogów Teatru/ SPT
Stowarzyszenie Pedagogów Teatru/ SPT postało
w kwietniu 2010 roku. Jest wynikiem spotkania artystów
i animatorów teatralnych z całej Polski, zajmujących się praktyczną edukacją teatralną na różnych obszarach – w szkołach, teatrach, szkołach specjalnych, uczelniach wyższych, domach kultury oraz w przestrzeniach niezależnych.
SPT wyłoniło się z projektu TISZ ANEX, zorganizowanego przez Instytut Teatralny w Warszawie w 2008/2009 roku – projektu promującego ideę
i poszerzającego umiejętności z zakresu pedagogiki teatru. Pod wpływem całorocznego kursu ze specjalistami
z Polski i Europy, zainspirowani sobą nawzajem i tym, co robimy, postanowiliśmy zjednoczyć siły i wspólnie działać na rzecz edukacji teatralnej, którą kochamy i poprzez którą staramy się zachęcić uczestników naszych projektów do kontaktu z teatrem oraz do własnej twórczości na jego obszarze.
Członkami SPT są pracownicy teatrów i instytucji kultury na terenie całej Polski, absolwenci Akademii i Szkół Teatralnych oraz kierunków humanistycznych, takich jak kulturoznawstwo, animacja kultury czy pedagogika.
SPT zrealizowało projekty: „Teatr. CTRL+V” (warsztaty do spektakli dla gimnazjalistów), „Ja jestem ja” (produkcja spektaklu Teatru 21 oraz warsztaty dla przedszkolaków i pedagogów przedszkolnych. Współpracowaliśmy przy akcji „Labirynt” Fundacji Muzyka jest dla wszystkich oraz wzięliśmy udział w projekcie „Podaj dalej” Stowarzyszenia Sztuka Nowa. Prowadziliśmy warsztaty integracyjne dla Fundacji Mama „Ruszamy w miasto”. SPT współpracuje z teatrami na obszarze budowania wspólnej przestrzeni między sceną a widownią, między artystą a widzem. Obecnie realizujemy projekt „Teatralne Spięcie”, który polega na budowaniu przestrzeni dla współpracy między szkołami i teatrami.
www.pedagodzyteatru.org

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *