DPS

Opowieści o miłości i rodzinie – przed wschodem słońca, przed zachodem, przed północą.

Decrease Font Size Increase Font Size Text Size Print This Page
jjj

Julie Delpy i Ethan Hawke

Lato, Grecja. Południowy Peloponez. Mężczyzna z zatroskaną miną usiłuje prowadzić konstruktywną rozmowę z synem, którego odprowadził na lotnisko. Chłopiec odpowiada zdawkowo, ale przyznaje, że to były najlepsze wakacje w jego życiu. Mężczyzna rozjaśnia się. Chłopiec wraca do Stanów, do matki. Kiedy przechodzi przez bramki, mężczyzna patrzy z tęsknotą. Słychać w tle nostalgiczną muzykę. Amerykanin opuszcza lotnisko i podchodzi do samochodu, przy którym stoi kobieta. Wsiadają oboje do auta, gdzie z tyłu śpią dwie dziewczynki – bliźniaczki.

Kobieta i mężczyzna zaczynają prowadzić rozmowę. To Celine i Jessie w trzeciej części tryptyku: “ Przed wschodem słońca”, “ Przed zachodem słońca” i “Przed północą”. Poznali się osiemnaście lat temu w pociągu do Wiednia. Ona studiowała na Sorbonie, on przyjechał do Europy na krótkie wakacje ze Stanów. Byli młodymi, wrażliwymi ludźmi, poszukującymi swojego miejsca w życiu. Zaczęła się miedzy nimi urocza gra, pełna gestów, spojrzeń, której głównym elementem stała się rozmowa. Czasem poważna, a czasem zabawna, z błyskotliwym odbijaniem piłeczki.

Ileż kobiet marzy o takiej lub choćby trochę podobnej wymianie myśli z mężczyzną… Celine chciała zbawiać świat, a Jessie właśnie rozstał się z dziewczyną. Wysiedli po drodze i spędzili razem jeden wieczór, i jedną noc. Wiedeń, interesujące miasto, nie miało specjalnego znaczenia. Było tłem dla ich wzajemnego poznawania się. I zrodziło się uczucie, choć jeszcze nienazwane, a oni wstępnie postanowili więcej się nie spotkać. Francja – Stany, to odległość nie do przeskoczenia, bo przecież chodziło o to, żeby przebywać stale razem, a jeśli tak nie było można, to lepiej wcale.

W końcu, rano, decydowali się jednak zobaczyć po pół roku w Wiedniu. Przed wschodem słońca już przeczuwali, że w ich życiu stało się coś ważnego. Jednak nie wymienili adresów, telefonów, nie znali swoich nazwisk…

Niby banalny temat: spotkanie dwojga ludzi w pociągu, wzajemna fascynacja, odległe miejsca zamieszkania i rozstanie. A jednak wiadomo, że szkoda by było, gdyby ich drogi się rozeszły. Przez cały czas Julie Delpy i Ethan Hawke jako aktorzy nie nudzili oglądających. Między granymi przez nich postaciami następowała coraz większa bliskość i było to bardzo wyczuwalne dla widza. Celine jechała pociagiem do Paryża, Jessie autobusem na pas startowy, na lotnisku. Oboje mieli inne miny niż przed spotkaniem. Jakby skrywali jakąś tajemnicę…

Tak skończył się film “Before Sunrise” Richarda Linklatera. Podobno reżyser oparł go na spotkaniu z pewną dziewczyną, która poznał w podróży. Więcej już jej nie zobaczył. Dowiedział się po latach, że dziewczyna zginęła w wypadku.
Inaczej Celine i Jessie. Na początku drugiej części: “ Before Sunset” Jessie promował w Paryżu swoją książkę, zainspirowaną spotkaniem w pociągu z Celine. Francuzka przyszła na spotkanie z czytelnikami. Rozpoznała jego zdjęcie na okładce książki. Nie widzieli się dziewięć lat. James’owi zaparło dech na jej widok. Celine też była pod wrażeniem, ale dość szybko rozpoczęła swoista grę. Miała swoje powody. A w tle był Paryż. Właśnie – w tle. Znowu otoczenie nie miało specjalnego znaczenia, chociaż wieksze niż w Wiedniu. I jak poprzednio, była wyraźnie wyczuwalna, powracająca, ich wzajemna tajemnica. Francuzka i Amerykanin już nie mieli tak rozmarzonych spojrzeń, jak kiedyś, ale nadal pragnęli szczęścia. Szukali się w przeszłości, nie znając swoich danych. Okazało się, że w tym samym czasie chodzili ulicami Nowego Jorku, jednak nie spotkali się.

W Paryżu Jessie miał mało czasu, bo tego samego dnia wracał do Stanów, ale pojechali do mieszkania Celine. Francuzka grała na gitarze swoje utwory i śpiewała (to autentyczne kompozycje i teksty Julie Delpy). Bohaterem jednej piosenki wydawał się być James, jednak paryżanka żartowała na ten temat z przekorą. Znowu element gry. I jeszcze opowieść Celine o ulubionej pieśniarce, Ninie Simone. Do odlotu samolotu coraz mniej czasu. Słońce też w końcu zajdzie…

W tym “odcinku” silniej uwidocznił się wątek rodzinny. Celine nie przyjechała do Wiednia z powodu pogrzebu babci, a Jessie mówił, jak ważny jest dla niego syn. Celine dalej chciała zbawiać świat. Miała za sobą nieudane związki. Teksańczyk został pisarzem , mężem, ojcem, ale nadal nie czuł się spełniony.

jj

“Before Midnight” – Jessie i Henry

* * *

Mija kolejnych dziewięć lat. Grecja. Nadal toczy się w samochodzie rozmowa między kobietą i mężczyzną. Wydaje się luźna, ale pojawia się punkt zapalny: problemy z byłą żoną James’a. Amerykanin twierdzi, że jest potrzebny synowi. Celine ma przed oczami niechcianą wizję przeprowadzki do Chicago. Protestuje. Przez dwa lata mieszkała z James’em w Nowym Jorku, ale wrócili do Paryża, gdzie urodziły się ich córki.

Do Grecji zostali zaproszeni przez znanego pisarza. Jessie też wydaje kolejne książki. W domostwie gospodarza, przy pożegnalnej kolacji, wszyscy goście rozmawiają o życiu, miłości, partnerstwie, rodzinie. Jest sporo śmiechu, romantyzmu i nagiej prawdy. Niby żartem, Celine mówi o swoich zastrzeżeniach, pretensjach do James’a.

Kobieta i mężczyzna są inni niż w poprzednich dwóch “odcinkach.” Celine ma w oczach smugę cienia i sprawia wrażenie zmęczonej, niespełnionej. U James’a widać bruzdy na twarzy. Nie dba o swój wygląd. Okazuje się, że znajomi zarezerwowali dla nich apartament w hotelu na ostatnią noc. Dla relaksu. Bez dzieci. Celine ma jak zwykle wątpliwości, jednak w końcu tam idą. Po drodze znowu rozmawiają o różnych sprawach, mając tym razem za tło fragmenty południowego Peloponezu. W końcu siadają nad wodą i wspólnie oglądają zachód słońca.

Potem idą do hotelu. Nagle zupełnie zwyczajny telefon od syna James’a powoduje narastające napięcie i w rezultacie Wielką Małżeńską Burzę! Jessie próbuje coś tłumaczyć, rozładować sytuację, ale kobieta nie ustępuje. Wylewa całą gorycz, niepokoje, frustracje życia rodzinnego, wydaje się jej, że jest złą matką. W sumie ma poczucie klęski. W słowach Celine można usłyszeć wołanie wielu kobiet świata. Jest to głos strachu, poczucia krzywdy, bezradności, niezrozumienia przez mężczyznę. I osamotnienia w tym wszystkim. Wyczuwa się także stres nieustającego obowiązku wobec dzieci, rodziny.

Scenariusz do pierwszej części napisali Richard Linklater i Kim Krizan. Jednak do dwóch następnych scenariuszy dołączyli swoje koncepcje Julie Delpy i Ethan Hawke, w ostatnim filmie bez Kim Krizan. W wywiadach opowiadali, że jest w tym wszystkim, poza ich doświadczeniem, głos wielu ludzi, którzy pisali do nich listy. A szczególnie kobiet. Film “ Przed północą” miał być zakończeniem historii Celine i James’a, jednak podniósł się taki szum wsród widzów, że można mieć nadzieję na następną część. Ciekawe tylko, jaki nosiłaby tytuł.

W jednym z wywiadów, w telewizji amerykańskiej, Julie Delpy miała na sobie skromną, ciemną sukienkę, a Ethan Hawke dżinsowe ubranie, metalowe ozdoby i włosy ufarbowane prawie na biało. Ona siedziała dość sztywno, on przybrał luźną pozę. To nie był przypadek. W filmie, może nie aż tak obrazowo, ale ujawniają się między granymi przez nich postaciami różnice narodowościowe i “międzykontynentalne.” Oboje pochodzą z innych środowisk, z innych kręgów kulturowych. Ale część zainteresowań mają podobnych. A także, w każdej z trzech części bardzo dobry kontakt intelektualny. I przede wszystkim miłość. Poczucie czegoś wyjątkowego. Tylko czy to wszystko przetrwa?

Celine twierdzi, że przerasta ją codzienność. Poza tym nieobecności partnera, jego bałaganiarstwo i niefrasobliwość w niektórych sprawach. Kobieta ma ambicje zawodowe, jest matką, próbuje prowadzić dom i mieć jak najlepsze relacje z mężem. Ileż kobiet podejmuje takie zadania.

W końcu Celine szykuje się do decydującego ataku. Pyta James’a czy ją zdradził. Mężczyzna udaje niezorientowanego w temacie. Kobieta nie ustępuje, więc mężczyzna mówi, że oddaje jej całe swoje życie i nic większego nie ma do zaofiarowania. Jeśli ona usiłuje to zdeprecjonować, to on się nie zgadza (wcześniej wyznał, że ją kocha i akceptuje jej wady.) Jednak kobieta drąży dalej. Z zaciśniętymi ustami ponawia pytanie i… otrzymuje odpowiedź, okraszoną pikantną wypowiedzią pod swoim adresem.
To przełomowy moment w filmie. Naprawdę świetnie zagrany. Kobieta wychodzi z hotelowego apartamentu. Po chwili wraca i mówi, że chyba już nie kocha mężczyzny. Wychodzi znowu. Jessie zostaje sam i znowu, po raz kolejny, słychać nostalgiczną muzykę w tle.

W końcu Jessie odnajduje Celine i za pomocą ciekawego pomysłu usiłuje ją przejednać. Kobieta jest rozczarowana, zraniona i nie wiadomo, czy cienka nić między nimi została już zerwana czy jeszcze nie. Zaczyna się rozmowa. Wydaje się, że ostateczna… Jest to jakby rozmowa wszystkich kobiet ze wszystkimi mężczyznami świata. Ale tylko tych, którzy się kochali, a może kochają się nadal i próbują to uratować. Aktorzy zagrali tę scenę znakomicie. Rozgrywa się nad wodą, pewnie przed północą…
A w tym wszystkim są dzieci. Celine mówi do córek raz po francusku, raz po angielsku. Jednak one odpowiadają tylko po francusku. Syn James’a jest Amerykaninem. Rozstania z nim bardzo bolą. Celine i Jessie przebyli daleką drogę od czasów bez zobowiązań do punktu, w którym ogromne znaczenie mają dzieci. Stosunek do dzieci to nie tylko miłość. To coś znacznie więcej.

Nina i Ella w "Before Midnight"

Nina i Ella w “Before Midnight”

Twórcom i aktorom udało się w filmie “Before Midnight” zwrócić też uwagę na fakt, że uczucie między rodzicami jest nie do przecenienia w kontaktach z dziećmi. W kręgu miłości Francuzki i Amerykanina, poza córkami, znajduje się również syn James’a, Henry. Celine jest przez niego naprawdę akceptowana.

Wschód słońca, zachód i północ w tym tryptyku mają różne znaczenia. Zaś historia, której bohaterami są Francuzka i Amerykanin, mogłaby się przytrafić ludziom innych narodowości, na przykład Polce i Kanadyjczykowi. Tylko tło i szczegóły byłyby inne.
Kończy się film “ Before Midnight”. Można jeszcze posłuchać pięknej, nostalgicznej pieśni Haris Alexiou “ Gia ena tango”. Prowokuje do zadumy i o to właśnie chodzi.

Julie Delpy, zanim wystapiła w filmie “ Before Sunrise”, niewiele wcześniej zagrała u Krzysztofa Kieślowskiego też w tryptyku – “Trzy kolory…” Bohaterem drugiej części – “ Biały” jest Polak Karol (Zbigniew Zamachowski), zaś Delpy to jego żona, Dominique. Studentka Celine i Dominique mają bardzo różne osobowości. Młoda aktorka bez problemu poradziła sobie z obiema rolami. Zauważyli to krytycy filmowi. Lata pracy spowodowały, że jeszcze bardziej rozwinął się jej talent. Kinomani mogą to bez przeszkód obserwować do dzisiaj.

Irena Biały

Wybrane nagrody i nominacje.
Film “ Before Midnight”
2014r.
Oscary – nominacja za najlepszy scenariusz adaptowany (Ethan Hawke, Julie Delpy, Richard Linklater)
Złote Globy – nominacja dla najlepszej aktorki za rolę pierwszoplanową (Julie Delpy)
Critics’ Choice – nominacja za najlepszy scenariusz adaptowany
Amerykańska Gildia Scenarzystów – nominacja za najlepszy scenariusz adaptowany
Amerykańskie Stowarzyszenie Krytyków Filmowych (NSFC) – wygrana za najlepszy scenariusz
Film Independent – nominacje (do nagrody Independent Spirit) dla najlepszej aktorki (Julie Delpy) i za najlepszy scenariusz.
2013 r.
Stowarzyszenie Krytyków Filmowych z Los Angeles (LAFCA) – wygrana za najlepszy scenariusz.

Film “Before Sunset”.
2005r.
Oscary – nominacja za najlepszy scenariusz adaptowany ( Ethan Hawke, Julie Delpy, Richard Linklater, Kim Krizan.)

Film “ Before Sunrise”
1995r.
Berlinare – Srebrny Niedźwiedź dla najlepszego reżysera ( Richard Linklater).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *